Jesteś tutaj

Kompleksowa terapia przeciwobrzękowa - drenaż limfatyczny

Drenaż limfatyczny

Obrzęk jest schorzeniem świadczącym o niewydolności limfatycznej o różnym podłożu etiologicznym, który często jest bagatelizowany. Wiedza o patologii obrzęku umożliwia podjęcie właściwej terapii, poprawia funkcjonowanie pacjenta oraz zapobiega występowaniu poważnych powikłań.

Obrzęk limfatyczny – jest to niefizjologiczne, nadmierne nagromadzenie płynu w tkance i/ lub jamach ciała. Przyczyną jest zastój limfy ( chłonki ) na skutek wrodzonych wad lub nabytego uszkodzenia naczyń limfatycznych. Nagromadzony płyn im bardziej bogaty w białko tym szybciej prowadzi do postępującego włóknienia tkanek, dlatego tak ważne jest wczesne wprowadzenie odpowiedniej terapii przeciwobrzękowej.

Stadia kliniczne obrzęku limfatycznego

Klasyfikację oparto na badaniu palpacyjnym obrzęku oraz na próbie odwracalności obrzęku za pomocą uniesienia kończyny.

Stadium I - obrzęk odwracalny
- to obrzęk palpacyjnie miękki, po uciśnięciu powstaje w nim dołek, a odpoczynek nocny z uniesioną kończyną powoduje zmniejszenie obrzęku.

Stadium II - obrzęk spontanicznie nieodwracalny
- z powodu większego nagromadzenia tkanki włóknistej obrzęk jest palpacyjnie bardziej twardy, po dłuższym uciśnięciu może powstać w nim dołek, ale już po uniesieniu kończyny, obrzęk nie zmniejsza się.

Stadium III - słoniowacizna.
- jest to obrzęk palpacyjnie twardy, charakteryzuje się obecnością pogrubionej skóry, znacznym powiększeniem i deformacją kończyny oraz nieodwracalnością po jej uniesieniu.

Międzynarodowe Towarzystwo Limfologiczne (ISL - International Society of Lymphology) jako podstawową metodę leczenia obrzęku limfatycznego zaleca Kompleksową Terapię Przeciwobrzękową / Przeciwzastoinową.

Głównym celem postępowania terapeutycznego w pracy z obrzękiem limfatycznym jest poprawa jakości życia pacjenta. Można ją osiągnąć nie tylko przez redukcję obrzęku, ale również przez zmniejszenie zwłóknienia tkanek, poprawę zakresu ruchomości stawów i przywrócenie pełnej sprawności kończyny.

W chwili obecnej Kompleksowa Terapia Przeciwobrzękowa opracowana przez niemieckiego profesora limfologii Michaela Földi’ego jest uznawana za najskuteczniejszą formę leczenia zachowawczego obrzęku limfatycznego. Drenaż limfatyczny obejmuje dwie następujące po sobie fazy terapii:

Faza I – REDUKCYJNA
Nakierowana jest na maksymalną redukcję obrzęku. Codziennie wykonywany jest manualny drenaż limfatyczny, kompresjoterapia oraz ćwiczenia ruchowe w celu odprowadzenia jak największej ilości zalegającej chłonki.

Faza II – PODTRZYMUJĄCA ( stabilizacja i optymalizacja)
Zadaniem tej fazy jest utrzymanie uzyskanych efektów poprzez stosowanie odzieży kompresyjnej, kontynuowania ćwiczeń ruchowych i stałej kontroli terapeuty oraz dalsze polepszanie wyników leczenia.

SKŁADOWE KOMPLEKSOWEJ TERAPII PRZECIWOBRZĘKOWEJ

  1. Manualny Drenaż Limfatyczny (MDL)

Celem manulualnego drenażu limfatycznego (MDL) jest likwidacja lub redukcja obrzęku poprzez pobudzenie motoryki naczyń limfatycznych i transport chłonki z obszaru objętego obrzękiem w kierunku zdrowych naczyń chłonnych. Powoduje również zmniejszenie uczucia ciężkości, dyskomfortu i bólu. Wykorzystywane są powolne ruchy okrężne, obrotowe, czerpiące i pompujące, wykonywane zgodnie z kierunkiem płynącej chłonki przez specjalnie wykwalifikowanego terapeutę. Siła ucisku nie może być zbyt duża , by nie doszło do przekrwienia tkanek przez zbyt intensywne stymulowanie pracy małych naczyń krwionośnych. Drenaż limfatyczny rozpoczyna się od obszarów niezajętych obrzękiem w celu przygotowania układu do przejęcia większej ilości zalegającej chłonki.

Kolejność postępowania przy drenażu limfatycznym :

  1. Centralne opracowanie szyi – wstępne przygotowanie układu chłonnego
  2. Głęboki drenaż brzucha
    - specjalne chwyty
    -ćwiczenia oddechowe
  3. Opracowanie regionalnych węzłów chłonnych obszaru objętego obrzękiem
  4. Opracowanie miejsca objętego obrzękiem

2. Kompresjoterapia

Celem kompresjoterapii jest utrwalenie efektów drenażu limfatycznego. Polega na stymulowaniu tkanki poprzez zewnętrzny ucisk - uzyskanie odpowiedniego ciśnienia śródtkankowego co pomaga w przesuwaniu zalegającego płynu, stymulacji pompy mięśniowej oraz niszczenie zwłóknień w tkance podskórnej.

Ważne jest by dostarczane z zewnątrz do kończyny objętej obrzękiem ciśnienie było odpowiednie. Zbyt mały ucisk wywierany na kończynę nie przyniesie pożądanego efektu, a zbyt duży może wyzwalać ból, dyskomfort.

Formy kompresji:
a) Bandażowanie kompresyjne – stosuje się wielowarstwowe bandażowanie przy użyciu specjalistycznych bandaży kompresyjnych. Stosowane w fazie I.
b) Odzież kompresyjna – jest bardziej rozciągliwa niż bandaże co sprawia, że jest wygodniejsza i prostsza w codziennym użytkowaniu.  Jest dostępna z różnymi wartościami ciśnienia i w różnych formach ( podkolanówki , pończochy, rajstopy, rękawy, rękawiczki). Powinna być indywidualnie dobrana dla pacjenta na podstawie dokładnych pomiarów. Stosowana w fazie II.

c) Kompresja pneumatyczna – to dodatkowy uzupełniający element fizjoterapii.  Jest wykonywany za pomocą specjalnych urządzeń wyposażonych w mankiety, które rytmicznie wypełniają się powietrzem wywołując odpowiednią kompresję na obrzękniętą kończynę.

  1. Rehabilitacja ruchowa

Ćwiczenia idealnie uzupełniają działanie terapii, pomagając naturalnie drenować limfę z tkanki. Zaleca się wykonywanie ćwiczeń czynnych o niskim stopniu intensywności, bez lub z zastosowaniem minimalnego obciążenia, które poprawiają funkcję pompy mięśniowej i pozytywnie wpłyną na utrzymanie prawidłowego zakresu ruchu w stawach. Ważne jest aby ćwiczenia zostały indywidualnie dopasowane do możliwości pacjenta, żeby ich forma nie wpływała zbyt intensywnie i obciążająco na organizm. Nadmierny wysiłek fizyczny powoduje wzrost przepływu krwi, co prowadzi do nagromadzenia i konieczności przetransportowania większej ilości płynu tkankowego. W przypadku, gdy układ chłonny jest niewydolny odprowadzanie jest utrudnione i może skutkować zwiększeniem obrzęku. Bardzo istotnym elementem są również ćwiczenia oddechowe, które wspomagają wytwarzanie ujemnego ciśnienia w klatce piersiowej, co ułatwia transport chłonki.

Terapia ruchem zawsze wpływa pozytywnie na ogólne samopoczucie i minimalizuje dyskomfort psychiczny związany z obecnością obrzęku.

  1. Pielęgnacja skóry
    Niezbędna jest regularna ochrona skóry, ponieważ miejsce objęte obrzękiem jest bardziej wrażliwe na zapalenia i infekcje.
     
  2. Profilaktyka - edukacja pacjenta
    Ogólne informacje i wskazówki dotyczące codziennego życia z obrzękiem:
  • Unikanie noszenia obcisłej bielizny
  • Unikanie działania wysokich temperatur
  • Unikanie zadrapań, podrażnień, ran
  • Utrzymywanie prawidłowej masy ciała
  • Przyjmowanie pozycji drenażowych szczególnie w nocy
  • Nauka bandażowania

WSKAZANIA do Kompleksowej Terapii Przeciwobrzękowej

  • Obrzęki limfatyczne o nieznanej etiologii ( np. pierwotne – związane z wrodzonym uszkodzeniem naczyń układu limfatycznego)
  • Obrzęki limfatyczne po chirurgicznym usunięciu węzłów chłonnych ( np. mastektomia )
  • Obrzęki pourazowe ( np. skręcenie , złamanie )
  • Obrzęki zapalne ( np. Zespół Sudecka – manualny drenaż limfatyczny )
  • Obrzęki tłuszczowe
  • Obrzęki pooperacyjne ( np. endoprotezoplastyka biodra, kolana )
  • Obrzęki związane z przewlekłą niewydolnością żylną
  • Obrzęki po długotrwałym unieruchomieniu

PRZECIWSKAZANIA

  • Zakrzepica żył głębokich
  • Ostre stany zapalne
  • Zaawansowana niewydolność serca ( III , IV stopień wg NYHA )
  • Infekcje skórne
  • Neuropatia obwodowa ( cukrzycowa )

 

Zastosowanie wszystkich składowych Kompleksowej Terapii Przeciwobrzękowej i współpraca pacjenta z terapeutą prowadzi do uzyskania pozytywnych efektów w leczeniu
 oraz poprawia  komfort i jakość życia z obrzękiem limfatycznym.

 

Autor: mgr Anna Ciuła

 

Literatura:

  1. G., Bringezu, O.,Schreiner, Kompleksowa terapia przeciwzastoinowa. Podręcznik limfologiczny. Podstawy, opis i ocena metod. Wyd. 1. pol.  Red. K., Ślusarczyk, A., Kiszkisz, S., Biały, t. 1- 2, Chorzów 2006r.
  2. W., Olszewski: Obrzęki limfatyczne kończyn – klasyfikacja, diagnostyka i leczenie – 2005. Materiały do konsensusu. Prz. Flebol. 2005, 13, 2, 1–8.
  3. I., Dziura, T., Grądalski: Wiedza o czynnikach wyzwalających powstanie obrzęku chłonnego i stosowanie się do zaleceń profilaktycznych u chorych po mastektomii. Rehabil. Med. 2008; 4: 23–27.
  4. Grądalski T., Ochałek K. Podstawy patofizjologii i postępowania w obrzęku limfatycznym w chorobie nowotworowej. Nowa Medycyna 2001; 97: 55–58.
  5. Doś J. Manualny drenaż limfatyczny w leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej. W: Jawień A., Szewczyk M.T. (red.). Kompresjoterapia. Termedia, Poznań 2009: 143–148.
  6. Kaźmierczak U., Hagner W., Hagner M. Wpływ drenażu wg Voddera na zmniejszenie obrzęku limfatycznego i dolegliwości bólowych u kobiet po mastektomii. Kart. Ortop. 2003; 4: 229–231.